KFD.PL: Ziemniak - Forum KFD.pl

Ziemniak- jego prawidłową nazwą botaniczną jest psianka ziemniak. Najczęściej jednak używa się synonimu tej nazwy, czyli po prostu ziemniak. To gatunek byliny, która należy do rodziny psiankowatych. Wywodzi się z Ameryki Południowej, z krajów takich jak Peru, Boliwia, Kolumbia oraz Chile. Obecnie jest rozprzestrzeniony na całym świecie jako roślina uprawna. W Polsce jest dość popularnie uprawiany i przejściowo dziczejący .Największymi producentami ziemniaków na świecie są Chiny, Rosja oraz Indie.

Do Europy ziemniaki zostały przywiezione w połowie XVI wieku przez hiszpańskich konkwistadorów. Na początku uchodził za egzotyczną roślinę ozdobną, która uprawiana była w królewskich i magnackich ogrodach. Na szerszą skalę ziemniaki uprawiane były w Anglii, dokąd przywiózł je angielski admirał - sir Francis Drake. Największe zasługi w popularyzacji tego warzywa miał Francuz Antoine Parmentier. Jest to twórca nowych odmian ziemniaka i wielu oryginalnych przepisów kulinarnych. Do Polski trafiły przez króla Jana III Sobieskiego, który przysłał je z Wiednia królowej Marysieńce jako osobliwość cesarskich ogrodów. Kiedy podano je po raz pierwszy w Wilanowie, nie wzbudzały entuzjazmu. Dopiero za panowania Augusta II ziemniaki były rozpowszechnione w całym kraju. Na początku XIX wieku dzięki tym warzywom ludność została uratowana od klęski głodu.

Charakterystyka
Warzywa te rozmnażają się wegetatywnie. Do spożycia wykorzystuje się bulwy, które występują jako podziemna część łodygi, która służy roślinie za magazyn składników zapasowych. Bulwy, w zależności od tego jakiej są odmiany, taki przybierają kształt. Kształt może być kulisty, owalny, wydłużony lub dość spłaszczony. Skórka może przybierać kolor jasnoszary, żółty, czerwony lub fioletowy o różnych odcieniach. Łodyga ziemniaka jest gruba, mięsista i sięga do 100 cm wysokości. Wykształca rozgałęzione kłącza (stolony) z podziemnymi bulwami, które są bogate w skrobia. Łodyga jest pokryta włoskami, które przylegają do siebie.
W Polsce pod koniec marca 2004 w Krajowym Rejestrze Odmian pozycję zajmowało 118 odmian, wśród których najwięcej było odmian jadalnych. Badaniem nowych odmian ziemniaka zajmuje się Instytut Ziemniaka, który obecnie wchodzi w skład Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin. Odmiany ziemniaka są podzielone zwykle ze względu na ich termin zbioru, czyli na bardzo wczesne, wczesne, średnio wczesne, średnio późne i późne.
Odmiany kulinarne są klasyfikowane według typów kulinarnych:
- typ A - odmiany sałatkowe,
- typ B - odmiany wszechstronnego użytkowania,
- typ C - odmiany mączyste i dość suche,
- typ D - odmiany bardzo mączyste i suche (w wielu krajach nie zaliczane do jadalnych).
Do odmian najczęściej uprawianych należą Viola, Alma, Mazur, Pionier oraz Irys.

Znaczenie
Bulwy ziemniaka po ugotowaniu stanowią bardzo ważny pokarm człowieka. Owoce, części zielone, kwiaty i zielone bulwy zawierają solaninę, dlatego surowe rośliny są słabo trujące.
Ziemniaki nie są bardzo tuczące, ponieważ w 100 g (dwie bulwy średniej wielkości) zawiera się 60–70 kcal, czyli mniej niż w bananach czy fasolce szparagowej.
Znacznie bardziej kaloryczne jest to, z czym jada się ziemniaki lub jak je się przygotowuje. Często obok nich na naszym talerzu zjawia się panierowany w bułce kotlet schabowy lub tłusty, zaprawiany mąką sos. Wszystkie te dodatki czynią ziemniaka ciężkostrawnym.
Bulwy ziemniaka są cennym źródłem skrobi. Skrobia to węglowodan złożony, który w ludzkim organizmie rozkłada się na glukozę, czyli paliwo, które potrzebne jest do pracy wszystkich jego komórek. Dzięki temu mamy zapewnione źródło energii i przez dłuższy czas czujemy się syci. Ziemniaki zawierają też dużo witaminy C. Najwięcej tej drogocennej witaminy można spotkać w bulwach tuż po wykopkach. Im dłużej są przechowywane, tym większe straty tej cennej dla zdrowia substancji. Stare ziemniaki są jedzone wczesną wiosną i nie mają pod tym względem prawie żadnej wartości. W skład warzywa wchodzą też witaminy takie jak A, E, B1 (tiamina), B2 (ryboflawina), B3 (niacyna) i B6 (pirydoksyna). Ze składników mineralnych w ziemniakach obecne są również spore ilości obniżającego ciśnienie krwi potasu. Potas wzmacnia kości wapń oraz działa korzystnie na układ nerwowy. Zawiera również magnez, a także fosfor, żelazo, cynk, miedź i mangan, które wpływają na wzmocnienie organizmu. Ziemniaki są również źródłem białka roślinnego.
Ze względu na ilość potasu w ziemniakach są polecane osobom z nadciśnieniem tętniczym. Nadciśnieniowcy powinni również jeść te warzywa, ponieważ mają bardzo mało sodu (pod warunkiem, że w ogóle ich nie solimy albo dodamy odrobinę soli pod koniec gotowania).
W ostatnich latach naukowcy z brytyjskiego Instytutu Badań Żywności w Norwich odkryli ostatnio, że ziemniaki zawierają kukoaminy oraz związki, które stanowczo obniżają ciśnienie krwi. Stwierdzili również, że gotowane kartofle mają znacznie więcej kukoamin niż smażone.
Ziemniaki są wskazane dla ludzi, którzy chorują na cukrzycę. Zawarta w tych warzywach skrobia jest wchłaniana stopniowo i może być bardzo dobrze wykorzystana. Istnieją również ograniczone możliwości wytwarzania insuliny przez trzustkę chorego.
Gotowane ziemniaki są lekkostrawne, mogą być również wartościowym daniem dla małych dzieci. Korzystnie wpływają na problemy z układem pokarmowym, np. przy zatruciach. Dzięki dużym ilościom błonnika pomagają przy zaparciach, kłopotach z trawieniem oraz biegunkach. Przynoszą także ulgę cierpiącym na zgagę, ale oczywiście pod warunkiem, że nie podsmażymy ich na tłuszczu.
Jednak częste jedzenie ziemniaków może szkodzić osobom z niewydolnością nerek. Mają oni zbyt dużo potasu we krwi i taka ilość ziemniaków może tylko pogorszyć ich stan.
Natomiast wystrzegać się kartofli, powinny osoby chorujące na reumatyzm, gdyż dosyć często powodują one ból oraz sztywność stawów.
Niektóre gospodynie w kuchni wolą używać kartofli o żółtawym miąższu. Jednak to nie kolor powinien decydować o wyborze gatunku. Pod uwagę należy brać przede wszystkim zwięzłość miąższu. Na sałatki i zapiekanki powinno się wybierać ziemniaki, które nie rozsypują się po ugotowaniu. Do takich gatunków należą np. lotos, ruta, malwa, kolia, sokół.
Na placki, pyzy czy kluski najlepiej nadają się ziemniaki mączyste, o miąższu suchym i sypkim po ugotowaniu. Takie właściwości posiadają gatunki typu beryl, mila, arkadia, irga.
Do pieczenia, gotowania oraz do zup można kupować ziemniaki ogólnoużytkowe. Najpopularniejszymi potrawami z ziemniaków są frytki, chipsy oraz kopytka.

Ciekawostka
W Polsce istnieją dwa monumenty, które poświęcone są ziemniakowi. Jeden jest w Biesiekierzu oraz drugi w Poznaniu na Łęgach Dębińskich.