Żelazo ? symbol F; pierwiastek chemiczny; w układzie okresowym położony w grupie VIII; rozpoczyna triadę żelazowców; składnik mineralny; mikroelement; w organizmie człowieka znajduje się od czterech do pięciu gramów żelaza; 70% tej ilości jest związane w krwi, głównie w postaci hemoglobiny.

Żelazo to srebrzysty, plastyczny metal, ciemniejący na powietrzu, ale łatwo poddający się obróbce mechanicznej. Natomiast temperatura topnienia wynosi 1535° C, a temperatura wrzenia: 3000° C. W przyrodzie żelazo to jeden z najpospolitszych pierwiastków, a zawartość Fe w skorupie ziemskiej wynosi mniej więcej 4%.

Występowanie żelaza
Żelazo odgrywa szereg funkcji w organizmie człowieka. Produkty bogate w żelazo to:
- podroby - w wątrobie i nerkach jest najwięcej żelaza
- suche nasiona roślin strączkowych, natka pietruszki
- pieczywo i inne produkty zbożowe
- mięso
- drób
- jaja
- mleko i produkty mleczne
- ziemniaki
- ryby
- owoce- borówki, daktyle, maliny, marakuja, morwy, porzeczki czarne i czerwone
- ryż
- warzywa- botwina, brokuły, endywia, bób, groch, kukurydza, pieczarki, pory, rzeżucha, rzodkiewka, sałata zielona, seler, szpinak
- orzechy- amerykańskie, kokosowe, laskowe, nerkowca, pekan, włoskie, ziemne, pistacje
- pestki słonecznika i dyni
- owoce suszone figi, morele, śliwki

Znaczenie występowania żelaza w organizmie
Z całej puli żelaza, które znajduje się w organizmie - około 3,0?5,0 g, około 75% zawiera się w związkach metabolicznie aktywnych takich jak hemoglobina, mioglobina, enzymy i transferynie. Pozostała część tworzy pula zapasowe, które zlokalizowane są w wątrobie i śledzionie (ferrytyna, hemosyderyna). Funkcje żelaza:
- jest składnikiem hemoglobiny i mioglobiny, barwników krwi i mięśni
- występuje jako składnik wielu enzymów
- bez niego nie odbędzie się transport i magazynowanie tlenu, a także transport elektronów (cytochromy), desaturacja kwasów tłuszczowych, destrukcja nadtlenku wodoru (katalaza), jodowanie tyrozyny (peroksydaza tarczycowa), biosynteza prostaglandyn, katabolizm tryptofanu, detoksykacja związków obcych (cytochrom P-450)
- ma ogromny wpływ na obronę immunologiczną organizmu
- występuje w postaci hemu. Hem jest zbudowany z czterech pierścieni pirolowych, które połączone są mostkami węglowymi z centralnie usytuowanym atomem żelaza w formie jonu żelazowego (Fe3+). Jest to grupa prostetyczna wielu białek złożonych, hemoglobiny i mioglobiny, a także białek enzymatycznych takich jak: cytochromy, peroksydaza, katalaza i oksydaza cytochromowa. Hemoglobina posiada cztery podjednostki zawierające hem i przenosi tlen z płuc do tkanek za pośrednictwem jonów Fe2+
- podczas wysiłku fizycznego tlen utlenionej mioglobinę jest wykorzystywany w mitochondriach mięśni do ostatniego etapu katabolizmu glukozy, kwasów tłuszczowych oraz aminokwasów
- stanowi magazyn energii dla większości procesów życiowych, np. dla syntezy białek, skurczu mięśni, transportu przez błony

Niedobór i nadmiar żelaza
Niedobór żelaza występuje dość często u ludzi i na ogół jest spowodowany niską zawartością przyswajalnych form metalu w pożywieniu lub zaburzeniami w procesie, który dotyczy jego wchłaniania. Bardzo wrażliwe na niedobór żelaza są organizmy młode oraz kobiety, a zwłaszcza ciężarne.
Przy deficycie żelaza występują takie odznaki jak:
- spaczone łaknienie- apetyt na produkty nie zaliczane do pokarmów, jak krochmal, lód, tynk oraz inne
- spadek sprawności fizycznej
- obniżenie się możliwości koncentracji oraz sprawności umysłowej
- niesprawność pamięci
- zły nastrój
- zmniejszenie odporności na przeziębienia oraz pewne infekcje
- zaburzenie rytmu pracy serca.
W rezultacie niedożywienia, które wyniszcza organizm i powoduje wiele chorób, rozwija się niedokrwistość czyli anemia z niedoboru żelaza, objawiająca się osłabieniem, bólami głowy, apatią oraz bladością skóry. Na niedobory żelaza oraz powstawanie choroby zwanej anemią, narażone są dzieci, odchudzające się młode dziewczęta, kobiety po utracie krwi w cyklach miesiączkowych, kobiety w ciąży, kobiety po menopauzie, sportowcy, którzy uprawiają sporty wytrzymałościowe oraz osoby starsze.
Niedobory żelaza w organizmie u mniejszych dzieci często idą w parze z zespołami zaburzeń u dzieci, a najczęściej z ADHD, które objawia się wyczerpaniem oraz niemożnością koncentracji.
Nadmiar żelaza w organizmie prowadzi do zatrucia. Zatrucie charakteryzuje się objawami takimi jak wymioty, biegunka oraz uszkodzenie jelit. Nadmierne zapasy żelaza w ustroju powstają, kiedy osoba leczona jest zbyt długo lub do jej leczenia stosowało się duże dawki żelaza, które były podawane pozajelitowo, otrzymuje się przetoczenia krwi, bądź też choruje się na przewlekły alkoholizm. Nadmiar żelaza powoduje chorobę zwaną hemochromatozą, która jest schorzeniem wrodzonym, która poddaje się leczeniu. Leczenie żelazem można kontynuować, ale pod ścisłym nadzorem lekarza specjalisty.

Ciekawostki
-stężenie żelaza ulega dobowym wahaniom. Najwyższe stężenie odnotowano rano, natomiast najniższe wieczorem. Badając wielokrotne stężenie żelaza u tego samego pacjenta w ciągu tego samego dnia lub na dzień następny, wyniki mogą się różnić od siebie o 10-40%.

Zestawy witamin godne polecenia:
Vitamin Health Care
VITA-MIN Multiple Sport
VITA-MIN PLUS