Nazewnictwo międzynarodowe - Melissa officinalis (łac.), Lemon balm (ang.)
Melisa lekarska w nazewnictwie ludowym to mi?dzy innymi pszczelnik, matecznik, starzyszek czy cytrynowe ziele. Jest to roślina z rodziny jasnotowatych pochodząca z obszarów Morza Śródziemnego. Współcześnie melisa jest uprawiana na całym świecie. Występuje także w postaci dzikiej pod murami, w żywopłotach czy winnicach. Najkorzystniejsze warunki do uprawy melisy to słoneczne miejsca, osłonięte od wiatrów. Gleba powinna być żyzna, pulchna i bogata w wapń. Melisę można posadzić również w doniczce np. na parapecie okiennym.
Melisa ma korzenny smak oraz przyjemny, silny, cytrynowy zapach.

Roślina ta ma bardzo szerokie zastosowanie w lecznictwie, przez co zyskała sobie miano „panaceum ziołowego”. Najważniejsze składniki to olejek lotny zawierający mi?dzy innymi cytral i cytroneal, a także garbniki, kwasy organiczne i gorycze. Używano jej już około 2 tysiące lat temu w Grecji, gdzie nazywano ją „radością dla serca” lub „eliksirem życia”. Wierzono, że przywraca siły dla organizmu.
Melisa ma właściwości wzmacniające i uspokajające system nerwowy. Obniża ona próg wrażliwości ośrodkowego układu nerwowego i pomaga przy bezsenności, wyczerpaniu nerwowym i neurastenii. Pomaga także w problemach związanych z przewodem pokarmowym, złą pracą wątroby czy trzustki. Zmniejsza więc gazy i wzdęcia, pomaga przy biegunkach, napięciach jelita grubego i rozkurcza mięśnie gładkie jelit. Melisa działa także przeciwbakteryjnie, przeciwbólowo, a nawet przeciwwirusowo i przeciwzapalnie. Łagodzi ból głowy, bóle menstruacyjne, a także opuchliznę i swędzenie wywołane ugryzieniami przez pszczoły i inne owady.
Ziele to wchodzi w skład wielu mieszanek ziołowych, np. Nerwosanu.

W kuchni liście melisy dodawane są do sałatek, co daje im lekko cytrynowy smak. Można nimi zastępować również cytrynę. Trzeba zaś pamiętać, iż suszona melisa traci swój cytrynowy aromat. Najczęściej melisa używana jest jednak w herbatach. Wykorzystuje się ją do produkcji likierów i innych napojów alkoholowych, np. w XVII wieku dobrze znana była korzenna wódka z melisy o nazwie „karmelitańska dusza”.

Melisa ma właściwości miododajne – „melitta” z łaciny znaczy pszczoła, a „mel” to miód. Wiąże się z tym grecki mit, gdzie nimfa o imieniu Melisa narzucała ciągle swą miłość Zeusowi, za co ten zdenerwowany zamienił ją w pszczołę.
W drogeriach można znaleźć także kosmetyki z dodatkiem melisy. Do kąpieli można uzywać specjalnych olejków, które nadadzą ciału przyjemny zapach.

Ciekawe przepisy

Napar:
Jedną łyżkę suszu z melisy należy rozdrobnić na małe cząstki, a następnie zalać szklanką wrzątku. Odstawić pod przykryciem na 10 minut. Pije się po 1/2 szklanki przed jedzeniem 2-3 razy dziennie.

Herbatka mnichów:
Należy dodać 200 g świeżych liści melisy do jednego litra 30% brandy. Szczelnie zamkniętą butelkę odstawia się na 10 dni, a następnie odcedza się przez bawełniane płótno. Używa się 10 – 15 kropli dziennie.

Olejek do masażu:
Miesza się 5 – 10 kropli olejku z melisy lekarskiej z 20 ml olejku migdałowego.

Herbatka:
Trzeba wymieszać 2 szklanki suszonych liści melisy, jedną szklankę pączków róży oraz jedną szklankę kwiatów pomarańczy. Następnie dwie łyżki mieszanki zalewa się szklanką wrzątku. Parzyć pod przykryciem przez około 5 – 10 minut. Można dosłodzić miodem.