Laktoza – zwana cukrem mlecznym (z łac. lac – mleko); dwucukier; zbudowana z D-galaktozy i D-glukozy; występuje w mleku ssaków.

Budowa i właściwości laktozy
Laktoza chemicznie jest bezbarwną substancją stałą o temperaturze topnienia 225°C. Jest rozpuszczalna w wodzie oraz słabo rozpuszczalna w alkoholu, poza tym nie rozpuszcza się w eterze.
W jelicie cienkim ssaków enzym laktaza rozkłada laktozę na cukry proste. Cukry proste ulegają wchłanianiu, czyli absorpcji jelitowej. U pewnych osób dorosłych enzym ten zanika samoczynnie.

Występowanie laktozy
Laktoza występuje w świeżym mleku, maślance, słodkiej śmietanie, bitej śmietanie, kremach na bazie mleka lub śmietanie. Znaczna część laktozy jest zawarta w lodach, tortach, czekoladzie, budyniu, ptasim mleczku, majonezie, naleśnikach, niektórych sucharkach i herbatnikach oraz ciastkach maślanych.
Laktoza stosowana jest w przemyśle spożywczym już od dawnych czasów:
- jest dodatkiem do cukru mlecznego podwyższa lepkość artykułu spożywczego( przeżuwaniu towarzyszy przyjemne uczucie)
- dodawana do dość dużych ilości substancji do produktu końcowego bez wyraźnego pogorszenia walorów smakowych,
- przy pieczeniu laktoza powoduje brązowe zabarwienie- stosowana przy produkcji pieczywa, frytek, i krokietów
- stosowana w słodyczach, aby zapobiec krystalizacji roztworów cukru
- jest nośnikiem dla właściwej substancji czynnej; nośnikiem dla aromatów, substancji słodzących i polepszaczy smaku
Laktoza jest wykorzystywana w przemyśle farmaceutycznym - zawiera się w składzie pewnych leków i syropów.

Znaczenie laktozy
Laktoza będąc pod wpływem bakterii mlekowych ulega fermentacji z wytworzeniem kwasu mlekowego.
Otrzymuje się ją poprzez produkcji sera z serwatki.
Stosowana jest w przemyśle farmaceutycznym jako wypełniacz, w lecznictwie, przemyśle spożywczym, a także w pirotechnice.
Laktoza jest cukrem, który głównie występuje w mleku, a więc i w produktach, które są pozyskiwane z mleka. W 100ml mleka krowiego znajduje się mniej więcej 5 gramów laktozy.
W zależności od przyczyny i rodzaju nietolerancji, w większym lub mniejszym stopniu ogranicza się przyjmowanie laktozy.
Większość osób z hypolaktazją wieku dorosłego przyjmuje od 100 do 200ml mleka krowiego.

Ciekawostki
W Polsce 50% populacji nie jest w stanie trawić laktozy, dlatego też może ona powodować przykre objawy. Niedobór tego enzymu może doprowadzić do schorzenia nietolerancji laktozy.
Nietolerancja laktozy jest jedną z najczęstszych nietolerancji pokarmowych występujących u człowieka. Schorzenie to, polega na niedoborze w jelitach enzymu trawiącego cukier mlekowy zwanego laktozą. Taki niedobór może się pojawić po silnej biegunce (lub innej chorobie jelit) i jest rezultatem przejściowego uszkodzenia nabłonka jelitowego.
Zdecydowanie częściej nietolerancja laktozy wiąże się z genetycznie uwarunkowanym niedoborem laktazy, enzymu trawiącego laktozę. Zdarza się to u dzieci, które mają więcej niż 5 lat i u dorosłych. Nietolerancja laktozy mylona jest z alergią na białko mleka krowiego. Alergia jest zupełnie innym schorzeniem, które wiąże się z immunologiczną reakcją - reakcją uczuleniową na białko, które zawiera się w mleku.
Dolegliwości, które świadczą o nietolerancji laktozy to:
- bóle głowy
- chroniczne zmęczenie
- stany depresyjne
- wewnętrzny niepokój
-subiektywne poczucie choroby
-wyczerpanie
-odczuwanie napięcia
-nerwowość
- zaburzenia snu
- zaburzenia koncentracji
-bóle kończyn
-problemy dermatologiczne
- u niemowląt: opóźniony wzrost.
- biegunka
- burczenie w brzuchu
- wymioty
- mdłości