Nazewnictwo międzynarodowe - Allium sativum (łac.), Garlic (ang.)

Czosnek pospolity to roczna lub dwuletnia bylina pochodząca z rodziny czosnkowatych. Inna nazwa to czosnek zwyczajny. Jest to bulwa złożona z małych ząbków. Rośnie na wysokość około 60 cm. Znanych jest wiele odmian czosnku, np. czosnek kalifornijski czy amerykański, a w Polsce np. Arkus czy Harnaś. Czosnek pochodzi z Azji, współcześnie rośnie zaś niemal na wszystkich kontynentach.
Znany jest od około 5 tysięcy lat. Dawniej czosnek uważano za doskonały środek przedłużający życie, a także za roślinę „zadowalającą i ogrzewającą ciało”. Sporządzano z niego wiele leków i właściwościach leczniczych. Rzymianie uważali, iż żołnierze jedzący czosnek są mężniejsi i odważniejsi. Czosnek był uznawany także za roślinę magiczną. Miał chronić przed czarną magią i wampirami.

Wszystkim dobrze znany jest charakterystyczny smak i zapach czosnku. Używany jest w kuchni jako warzywo, a także przyprawa. Jest doskonałym dodatkiem do mięs, ryb, warzyw, zup, makaronów, a nawet owoców morza. Dodaje się go do potraw gotowanych i smażonych. Podczas gotowania staje się on łagodniejszy, a przypalony ma gorzki smak. Nie należy go wrzucać do gorącego tłuszczu. Czosnek wchodzi w skład wielu mieszanek przyprawowych, znanych i używanych na całym świecie. Jest to główny składnik francuskiego majonezu „ailloli”. W kuchni często używana jest także sól czosnkowa. Aby po spożyciu czosnku usunąć nieprzyjemny zapach z ust należy np. rzuć liście pietruszki czy szczawiku lub jeść jabłka, ziarna palonej kawy, nasiona kardamonu i kolendry. Można pić także mleko.

Czosnek jest rośliną wybitnie leczniczą. Zawiera on fitocydy, związki cukru i olejek lotny. Poza tym bogaty jest w witaminy A, B i C oraz sole mineralne takie jak wapń żelazo, fosfor, siarka, jod, cynk i magnez. Ma on właściwości bakteriostatyczne i bakteriobójcze. Odkaża cały przewód pokarmowy i oddechowy, a więc oskrzela i oskrzeliki. Leczy także katar, nieżyt nosa i przewlekły kaszel. Substancje zawarte w czosnku są żółciopędne i zapobiegają wzdęciom, nadmiernej fermentacji, obniżają ciśnienie krwi, a także działają antymiażdżycowo, leczą reumatyzm i artretyzm. Odmładzają cały organizm i oczyszczają go z różnych trujących substancji, co zapobiega nawrotom wielu chorób. Czosnek zwiększa wydzielanie soku żołądkowego i chroni przed zgagą. Sprzyja lepszemu ukrwieniu naczyń wieńcowych oraz działa jak łagodny antybiotyk. Napar z czosnku sporządzony na mleku używa się przeciw owsikom i innym pasożytom przewodu pokarmowego.
Świeży sok z czosnku obniża gorączkę, ciśnienie krwi oraz poziom cholesterolu i cukru w organizmie. Przeciwdziała zakrzepom, redukuje zapalenia, zmniejsza bóle miesiączkowe, ból gardła.
Zewnętrznie używa się go mi?dzy innymi do płukania jamy ustnej, jako okłady na wrzody i ropienie.

Zachęca się do codziennego spożywania czosnku, a zalecana dzienna dawka to 3-5 g. Należy jednak uważać. Czosnek nie jest polecany osobom, u których występuje kaszel zabarwiony krwią, choroby nerek, ostre zapalenia żołądka i jelit. Czasami może wystąpić alergia na czosnek w postaci wyprysku alergicznego, fotodermatozy, a nawet wstrząsu anafilaktycznego. Podczas ciąży, karmienia piersią lub przyjmowania leków, np. cukrzycowych najlepiej jest skonsultować się z lekarzem.
W aptekach można znaleźć wiele preparatów zawierających czosnek.

Czosnek używany jest także w ogrodnictwie, jako roślina korzystnie wpływająca na inne gatunki. Zawarte w nim fitoncydy mają działanie bakterio- i grzybobójcze. Odstrasza on mszyce i nornice oraz zapobiega rozwojowi pleśni.
W Afryce czosnek używany jest przez rybaków. Smarują się nim, aby odstraszyć krokodyle.

Ciekawe przepisy

Nalewka z czosnku:
Należy kilka ząbków czosnku zalać alkoholem i odstawić na 48 godzin. Nalewkę dodaje się do naparu z melisy lub rumianku – po 20 kropelek.

Czosnek na mleku:
Do gorącego mleka dodaje się kilka rozgniecionych ząbków czosnku. Po kilku minutach mleko przecedza się i pije. Najlepiej jest nic nie jeść i nie pić przez następne 3 godziny. Pić rano i wieczorem.

Ocet czosnkowy:
Cztery zmiksowane główki czosnku dodaje się do 500 ml octu jabłkowego i odstawia się na dwa tygodnie. Następnie całość się odcedza.

Sos czosnkowy:
Należy przygotować 2 ząbki czosnku, pół szklanki gęstej kwaśnej śmietany lub jogurtu naturalnego, pół szklanki majonezu, sól i pierz. Czosnek przeciskamy przez wyciskarkę i mieszamy ze śmietaną lub jogurtem. Do smaku doprawia się solą i pieprzem.

Syrop czosnkowy:
Do 1/2 litra przegotowanej i schłodzonej wody wrzucamy 10 – 15 ząbków rozgniecionego czosnku. Następnie dodajemy sok z 2 – 3 cytryn i mieszamy całość. Pije się jedną łyżeczkę przed posiłkiem.

Pasta czosnkowa:
Trzy ząbki czosnku dokładnie rozetrzeć i połączyć z 1/4 chudego sera twarogowego. Następnie całość utrzeć, dodać2 łyżki kefiru i łyżkę zarodków pszennych. Doprawić do smaku i posypać posiekaną natką pietruszki.