Cukry proste – zwane monosacharydami; węglowodany, w których strukturze znajduje się od 3 do 7 atomów węgla. Występują w postaci pierścieniowej, gdy posiadają co najmniej 4 atomy węgla w cząsteczce.

Cukry proste łatwo się krystalizują. Są rozpuszczalne w wodzie. To substancje bezwonne, bezbarwne, na ogół charakteryzują się słodkim smakiem. Jednak występują wyjątki takie jak np. β-D- mannoza, która jest słodko - gorzka.

Budowa cukrów prostych
Cukry to związki, które zawierają w cząsteczkach grupy wodorotlenowe (hydroksylowe) obok grup aldehydowych lub ketonowych. Przedstawiają ,więc aldehydoalkohole, czy też ketoalkohole wielowodorotlenowe.
Cukry proste (tzw. monosacharydy) mają w cząsteczkach tylko jeden łańcuch atomów węgla. Tak naprawdę cząsteczki cukrów prostych posiadają budowę pierścieniową - grupa aldehydowa lub ketonowa łączy się z jednym z reszty atomów węgla. Formy łańcuchowe można spotkać w śladowych ilościach w roztworach cukrów, w równowadze z formami pierścieniowymi.
Dość mała różnica w strukturze sprawia, że tworzone są inne reakcje chemiczne.
Podział cukrów prostych
Wyróżnia się kilka kategorii ze względu na które można podzielić monosacharydy.
Cukry proste ze względu na liczbę atomów węgla:
- triozy
- tetrozy
- pentozy
- heksozy
- heptozy
Cukry proste ze względu na rodzaj grupy karbonylowej:
- ketozy (grupę ketonową C=O)
- aldozy (grupę aldehydową - CHO)
Cukrem prostym jest również pięciowęglowa ryboza i deoksyryboza. Są także sześciowęglowe takie jak glukoza, fruktoza, mannoza i galaktoza.
Inny podział na cukry proste:
- disacharydy (dwucukry), oligosacharydy lub polisacharydy (wielocukry), np.:
- oligosacharydy lub polisacharydy (wielocukry)

Występowanie cukrów prostych
Cukry proste i skrobia występują w wielu pokarmach, które poza tym zawierają także inne składniki. Ich przykładami są: mleko, mąka, owoce, niektóre warzywa, pieczywo, płatki, zboża.
Miód, słodycze, soki owocowe.

Znaczenie cukrów prostych
Cukry proste: fruktoza i glukoza, są bogatym zestawem witamin. Zawierają witaminę C, oraz makro- i mikroelementów, do których zaliczamy potas, sód, wapń, magnez, mangan, fosfor, żelazo i cynk. W cukrach znajdują się również liczne enzymy i kwasy organiczne. Działają na organizm wzmacniająco i odżywczo. Są znakomitym źródłem energii.
Sacharoza i cukry proste - glukoza i fruktoza, które rozkładają się w procesie trawienia, jako substancje wyodrębnione nie są uznawane za środki spożywcze z powodu swej szkodliwości. Receptory insulinowe, które znajdują się w przewodzie pokarmowym nie umożliwiają oceny bezwzględnej ilości cukru prostego, jaka się tam znalazła i wysyłają jedynie sygnał o jego stężeniu (stężenie jest dość wysokie po zjedzeniu czystego cukru). Trzustka reaguje wyrzutem nadmiernej ilości insuliny przekraczającej aktualne potrzeby organizmu. Następnie dochodzi do spadku fizjologicznego poziomu glukozy w surowicy, co nazywane jest niedocukrzeniem.
Niedocukrzenie objawia się:
- rozdrażnieniem
- niepokojem
- brakiem energii
- chęcią zjedzenia czegoś słodkiego.

Takie powtarzające się incydenty mogą prowadzić do wyczerpania trzustki. Jest to jeden z mechanizmów powstawania cukrzycy II typu.
Cukier działa na organizm zakwaszająco. Zakwaszenie krwi wymaga pewnej alkalizacji. Spowodowałoby to przywrócenie prawidłowego pH. Organizm osiąga ten cel poprzez uwolnienie do surowicy jonów wapnia oraz magnezu z rezerw tkankowych. Dochodzi do utraty cynku, który jest zużywany w procesie nadmiernej produkcji insuliny, a to jest przyczyną postępującej demineralizacji. To dlatego jedzenie słodyczy oraz przestrzegania zasad higieny jamy ustnej wywołuje próchnicę.
Cukier jako pokarm niefizjologiczny prowadzi do nadmiernej produkcji śluzu, co odbija się poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Skutkami są:
- występowanie infekcji; śluz stanowi znakomitą pożywkę dla drobnoustrojów
- organizm ubogi w magnez nie jest w stanie zapewnić odpowiednie wykonywanie funkcji przez układ odpornościowy
- przewlekające się zaleganie śluzu upośledza funkcje narządów takich jak przewód pokarmowym
- upośledzone wchłanianie jelitowe.