Od rozpoznania choroby Leśniowskiego-Crohna rozpoczyna się długa droga wzajemnych relacji między pacjentem i lekarzem. Aby pacjent był odpowiednim partnerem dla lekarza, powinien rozumieć swoją chorobę i wspierać jego działania diagnostyczne i lecznicze. Dlatego na początku warto zapoznać się z podstawami budowy i funkcji układu trawienia oraz ze słownictwem stosowanym w zapaleniach jelit.
Na układ trawienny człowieka składają się przewód pokarmowy i dwa duże gruczoły jamy brzusznej ? trzustka i wątroba. Przewód pokarmowy jest upowietrznionym, ?rurowatym? narządem rozciągającym się od jamy ustnej aż do odbytu. Jego funkcją jest przyjmowanie, trawienie i wchłanianie substancji odżywczych oraz wydalanie niestrawionych resztek pokarmowych. Rozkład węglowodanów warunkujący ich wchłanianie zaczyna się już w jamie ustnej. Następnie pokarm przedostaje się do żołądka, w którym odbywa się wstępny proces trawienia białek. Właściwym enzymem trawiennym jest pepsyna, która powstaje z pepsynogenu aktywowanego przez kwas solny. Ponadto w żołądku powstaje tzw. czynnik wewnętrzny umożliwiający wchłanianie witaminy B12 niezbędnej do wytwarzania krwinek czerwonych w szpiku kostnym. Dwie inne substancje uczestniczące w produkcji krwinek ? żelazo i kwas foliowy ? są wchłaniane w dwunastnicy i w początkowym odcinku jelita cienkiego.
Zapoczątkowany w żołądku proces trawienia białek odbywa się dalej w jelicie cienkim, które składa się z dwunastnicy (duodenum), jelita czczego (jejunum) i jelita krętego (ileum) W jelicie cienkim, mierzącym około 5 m, zachodzi też końcowy rozkład i wchłanianie węglowodanów i tłuszczów. Rozkład ten odbywa się pod wpływem enzymów trawiennych produkowanych przez trzustkę (trypsyna, amylaza i lipaza) oraz wytwarzanych w błonie śluzowej jelita cienkiego. Jednym z ważnych enzymów jelitowych jest laktaza rozkładająca cukier mleczny - laktozę. Niedobór tego enzymu, spotykany dość często w zapaleniach jelit, może być przyczyną biegunki.
Większość substancji odżywczych wchłania się w górnym odcinku jelita czczego. Do wyjątków należą witamina B12 i kwasy żółciowe, które są wchłaniane w końcowym odcinku jelita krętego. W trawieniu i wchłanianiu tłuszczów ? głównego obok węglowodanów źródła energii dla organizmu - uczestniczą kwasy żółciowe produkowane przez wątrobę. Jeśli wytwarzanie tych kwasów jest niedostateczne lub ich wydalanie z ustroju jest nadmierne (np. z powodu usunięcia końcowego odcinka jelita krętego), to upośledzeniu ulega właśnie trawienie i wchłanianie tłuszczów oraz wchłanianie rozpuszczalnych w nich witamin A, D, E i K. Na dodatek, niewchłonięte kwasy żółciowe mogą wywołać biegunkę w mechaniźmie drażnienia błony śluzowej jelita grubego.
Jelito grube składa się z okrężnicy i odbytnicy. Idąc od góry, w okrężnicy wyróżnia się następujące odcinki: kątnicę, wstępnicę, poprzecznicę, zstępnicę i esicę. Całe jelito grube ma 1-1,2 m długości. Funkcją okrężnicy jest wchłanianie wody i elektrolitów oraz formowanie stolca. Kał jest utrzymywany w odbytnicy i esicy, dopóki świadome rozluźnienie zwieracza odbytu nie spowoduje wydalenia go na zewnątrz. W jelicie grubym nie zachodzi żaden istotny proces wchłaniania substancji dostarczających energii.

Przyczyny choroby Leśniowskiego-Crohna
Choroba Leśniowskiego-Crohna należy do grupy nieswoistych chorób
zapalnych jelit o nieznanej przyczynie. Uważa się, że w rozwoju tych chorób uczestniczą czynniki genetyczne, środowiskowe i immunologiczne (ryc. 2). O udziale czynnika genetycznego
świadczy rodzinne występowanie choroby obserwowane w 5-10% przypadków. W ostatnich latach ustalono położenie kilku genów podatności na chorobę Leśniowskiego-Crohna, z których najlepiej znany jest gen NOD2/CARD15 na chromosomie 16.

Drugim ważnym czynnikiem przyczynowym są wpływy środowiskowe, za czym przemawiają choćby znaczne różnice w występowaniu tej choroby w różnych regionach geograficznych i wśród różnych populacji. Z czynników zewnętrznych przez wiele lat brano pod uwagę substancje chemiczne i antygeny zawarte w pożywieniu. Mimo intensywnych badań nie udowodniono jednak znaczenia któregokolwiek z tych czynników w etiologii choroby Leśniowskiego-Crohna. Niedawno uzyskano dowody
na udział normalnej flory bakteryjnej jelit w wywoływaniu zapalenia
jelita cienkiego lub grubego. Czynnikiem środowiskowym o niekorzystnym wpływie na przebieg choroby Leśniowskiego-Crohna jest też palenie papierosów.
Podczas gdy pierwotna przyczyna nieswoistych zapaleń jelit czeka na wyjaśnienie, to udział zaburzeń immunologicznych w patogenezie tych chorób został już udowodniony. Liczne badania wykazały, że w tkankach zmienionych w przebiegu choroby Leśniowskiego-Crohna zachodzi wzmożona aktywacja komórek uczestniczących w odpowiedzi immunologicznej. Pobudzone komórki wytwarzają zwiększone ilości substancji zwanych cytokinami, od których zależy rozwój zapalenia jelit. Przykładem takich cytokin jest czynnik martwicy nowotworów a (TNF-a), przeciwko któremu skierowany jest lek o nazwie infliksymab.
Objawy i przebiegObjawy choroby Leśniowskiego-Crohna zależą od lokalizacji, rozległości i stopnia zaawansowania zmian w przewodzie pokarmowym. Zajęcie przełyku wywołuje zaburzenia połykania. Objawy wciągnięcia żołądka i/lub dwunastnicy imitują wrzód trawienny lub zwężenie odźwiernika. Klasyczna postać choroby z zajęciem końcowego odcinka jelita krętego zaczyna się zwykle skrycie. Rzadziej początek jest ostry, przypominający zapalenie wyrostka robaczkowego. Znane są przypadki choroby Leśniowskiego-Crohna, w których pierwszym objawem były niedokrwistość, gorączka ?nieznanego pochodzenia?, a nawet zgięciowy przykurcz w prawym stawie biodrowym wywołany ropniem zakątniczym.
U większości pacjentów z chorobą jelita cienkiego dominują bóle brzucha i biegunka. Domieszka krwi w stolcu pojawia się rzadko, ale mogą wystąpić nawet smoliste stolce. Gorączkę obserwuje się u około 1/3 wszystkich chorych.
Charakterystyczną cechą choroby Leśniowskiego-Crohna jest samoistne tworzenie się przetok. Mogą to być przetoki zewnętrzne i wewnętrzne, pojedyncze lub mnogie. Wśród przetok wewnętrznych najczęstsze są połączenia między jelitem cienkim a kątnicą, inną pętlą jelita cienkiego, esicą, pęcherzem moczowym i pochwą. Łącznie częstość występowania przetok ocenia się na 20-40%. Powstają one zwykle u osób operowanych z powodu choroby jelita cienkiego. Oprócz przetok, głównymi miejscowymi powikłaniami choroby Leśniowskiego-Crohna są otorbione ropnie międzypętlowe i znaczne zwężenie światła jelita z objawami niepełnej niedrożności.
We wszystkich postaciach choroby ważnym objawem przedmiotowym jest guz wyczuwalny w miejscu odpowiadającym lokalizacji zmian patologicznych. Najczęściej guz stwierdza się w okolicy prawego dołu biodrowego. W chorobie jelita cienkiego objaw ten występuje u 30% chorych.
Innym elementem obrazu klinicznego są zmiany w okolicy odbytu. Mają one postać owrzodzeń, szczelin, ropni i przetok okołoodbytowych. Występują aż w 50-80% przypadków choroby Crohna jelita grubego, a w 27% przypadków mogą być jej pierwszym objawem.
Przebieg choroby Leśniowskiego-Crohna jelita cienkiego i/lub grubego jest wybitnie przewlekły, wieloletni. Chociaż u wielu chorych obserwuje się naprzemienne okresy zaostrzeń i remisji, to jednak bardzo często objawy występują stale, powodując znaczne inwalidztwo.
Powikłania pozajelitowe
Część pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna ma objawy ze strony innych narządów i układów. Choroby towarzyszące, zwane też powikłaniami układowymi, można podzielić na dwie grupy:
1) choroby, które pojawiają się głównie w okresach zaostrzeń (np. zapalenie dużych stawów, zapalenie tęczówki oka, rumień guzowaty),
2) choroby przebiegające niezależnie od zapalenia jelit (np. zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa oraz większość powikłań ze strony wątroby i dróg żółciowych).
Pełną listę powikłań pozajelitowych choroby Leśniowskiego-Crohna przedstawia tabela 1. Na rycinie 8 pokazane jest jedno z najczęstszych powikłań skórnych ? rumień guzowaty.

Leczenie farmakologiczneChociaż przyczyna wywołująca chorobę Leśniowskiego-Crohna pozostaje nieznana, medycyna dysponuje sposobami opanowania zapalenia w jelitach i zapobiegania jego nawrotom (tabela 2).
W aktywnej fazie choroby zastosowanie mają przede wszystkim leki o działaniu przeciwzapalnym i immunosupresyjnym (hamującym niekorzystne odczyny odpornościowe). W łagodnych postaciach choroby Leśniowskiego-Crohna wykorzystuje się aminosalicylany (sulfasalazynę i mesalazynę) i/lub glukokortykosteroidy (prednizon, metyloprednizolon) podawane doustnie. W cięższych stanach głównymi lekami są kortykoidy wstrzykiwane dożylnie (hydrokortyzon, metyloprednizolon), a w przypadku braku poprawy ? leki immunosupresyjne.
Leczenie aktywnej choroby Leśniowskiego-Crohna zaczyna się przeważnie od stosowania glukokortykosteroidów. Jedynie w łagodniejszych przypadkach można spróbować samych aminosalicylanów, które są dostępne jako dwa preparaty ? sulfasalazyna i mesalazyna. W każdym z tych preparatów aktywnym składnikiem działającym przeciwzapalnie jest kwas 5-aminosalicylowy (5-ASA). Mesalazyna ma szersze zastosowanie w leczeniu choroby Leśniowskiego-Crohna jelita cienkiego. W przypadku zapaleń jelita grubego używa się przede wszystkim sulfasalazyny.

Alternatywą leków przeciwzapalnych, zwłaszcza u dzieci i osób z upośledzonym stanem odżywiania, mogą być specjalne odżywki (diety elementarne lub polimerowe) podawane przez zgłębnik do jelita cienkiego. Podobne znaczenie lecznicze ma żywienie dożylne (parenteralne), które jest jednak rzadko stosowane z powodu wyższych kosztów i większego ryzyka powikłań.
Po uzyskaniu poprawy za pomocą leków lub odżywek, glukokortykosteroidy są stopniowo odstawiane, a dieta elementarna jest zamieniana na normalne pożywienie. Jeśli chory nie ma pełnej poprawy lub występują częste nawroty objawów, próbuje się leczenia azatiopryną lub 6-merkaptopuryną, a w przypadku niedostatecznej reakcji na te leki ? metotreksatem podawanym podskórnie lub domięśniowo.
W ostatnich latach pojawił się nowy preparat, który zwiększa szansę opanowania aktywnej choroby Leśniowskiego-Crohna. Lekiem tym jest infliksymab ? przeciwciała monoklonalne przeciwko czynnikowi martwicy nowotworów TNF-a, tłumiące odczyny immunologiczne typu komórkowego. W aktywnej chorobie Leśniowskiego-Crohna lek ten jest podawany jednorazowo, drogą dożylną, a w przypadkach z przetokami trzykrotnie (dawki są powtarzane jeszcze po 2 i 6 tygodniach).
Choroba Leśniowskiego-Crohna często nawraca po operacji. Dlatego istotne są te sposoby leczenia, które mają na celu zapobieganie nawrotom (tabela 3). Na szczególną uwagę zasługuje zalecenie niepalenia papierosów, bowiem składniki dymu tytoniowego bez wątpienia pogarszają przebieg choroby i mogą indukować wznowę zapalenia jelit. Silnymi lekami zapobiegającymi nawrotom są azatiopryna i 6-merkaptopuryna, przyjmowane niekiedy przez kilka lat. U części chorych podobne znaczenie mają mesalazyna i budezonid. Dawkowanie mesalazyny uległo ostatnio zmianie. Zamiast mniejszych dawek stosowanych 3-4 x dziennie zaleca się obecnie 1,5-2 g 2 x dziennie. W zapobieganiu nawrotom choroby skuteczny jest także infliksymab, stosowany w dawkach powtarzanych co 8 tygodni.

Żaden lek stosowany w chorobie Leśniowskiego-Crohna nie jest wolny od działań niepożądanych. Działania te przedstawiono w tabelach 4 i 6.

Rodzaj i umiejscowienie zmianNajczęstszym siedliskiem choroby Leśniowskiego-Crohna jest końcowy odcinek jelita krętego, dotknięty w 40-50% wszystkich przypadków (ryc. 3). Jelito cienkie i grube są zajęte jednocześnie w 30-40% przypadków, a samo jelito grube w 20% (ryc. 4). Znacznie rzadziej choroba umiejscawia się w początkowym odcinku jelita cienkiego i wyjątkowo w górnym odcinku przewodu pokarmowego lub wyrostku.
Najbardziej charakterystyczną cechą choroby są odcinkowe zmiany w jelicie cienkim lub grubym przedzielone fragmentami zdrowymi. Od strony światła jelita najwcześniejszą zmianą są drobne owrzodzenia błony śluzowej, przypominające afty jamy ustnej. W późniejszym okresie błona śluzowa jest obrzęknięta, a na jej powierzchni mogą być widoczne głębokie owrzodzenia o dowolnym kształcie. Typowe są linijne owrzodzenia poprzeczne i podłużne, które łącząc się ze sobą, otaczają mało zmienione lub nawet prawidłowe obszary śluzówki (ryc. 5). Poprzecinana owrzodzeniami błona śluzowa może być uniesiona do góry przez obrzęk i nacieki zapalne w tkance podśluzowej, co stwarza charakterystyczny efekt ?brukowania? (ryc. 6).
Ryc. 3. Zdjęcie radiologiczne jelita po doustnym podaniu środka cieniującego. Widoczne jest zwężenie jelita krętego na długim odcinku
(strzałki). Ryc. 4. Zdjęcie jelita grubego wypełnionego środkiem cieniującym. Widoczne są liczne, głębokie owrzodzenia poprzecznicy
i zstępicy (strzałki). Choroba Leśniowskiego-Crohna nie ma takich cech mikroskopowych, które jednoznacznie wskazywałyby na to rozpoznanie. W 60% przypadków w ścianie jelita obecne są charakterystyczne ziarniniaki zbudowane z komórek nabłonkowatych, komórek olbrzymich wielojądrzastych i limfocytów. Przy braku ziarniniaków, objawem ułatwiającym rozpoznanie są szczelinowate owrzodzenia. Z innych cech mikroskopowych należy wymienić zajęcie wszystkich warstw ściany jelita
z pogrubieniem tkanki podśluzowej (ryc. 7).

wiadomości pochodzą z:
http://www.chorobacr...ndex/choroba/12
Użytkownik ZYX edytował ten post 12 marzec 2009 - 11:16
Pomoc














