Nazewnictwo międzynarodowe - Sambucus nigra (łac.), Black Elder (ang.)

Bez czarny jest to krzew z rodziny bzowatych. Znany jest także pod wieloma innymi nazwami: bez lekarski, bez apteczny, bez pospolity, bez biały, bzowina, hyczka czy Hynka. Rośnie on dziko, najczęściej w pobliżu osiedli, przy drogach, pod płotami i w zaroślach. Bez można spotkać w Europie, północnej Afryce, w Azji Mniejszej i na Kaukazie. Charakterystyczny jest zapach bzu wydzielany przez biało kremowe kwiaty. Jest on bardzo silny, a nawet lekko duszący.
W skład bzu wchodzą olejki eteryczne, śluzy, związki wapnia, potasu, sodu glinu oraz żelaza. Ponad to glikozydy cyjanogenne, saponiny triterpenowe, flawonoidy i garbniki. W owocach można znaleźć witaminy A, B1, B2, C i J oraz kwasy organiczne. W bzie znajduje się także sambunigryna – jest to toksyczny związek, który po spożyciu rozkłada się do cyjanowodoru. Powoduje to uczucie słabości, a nawet wymioty. Jednak podczas gotowania i suszenia toksyczny związek ulega rozkładowi, co powoduje iż roślinę można spożywać.

Bez czarny ma właściwości moczopędne, napotne i przeciwgorączkowe. Zmniejsza on kruchość naczyń włosowatych, przez co wzmacnia naczynia krwionośne. Podawany jest przy przeziębieniach, grypie, kaszlu czy nieżytach dróg oddechowych. Owoce łagodnie przeczyszczają organizm i pomagają w bólach, np. głowy. W zastosowaniu zewnętrznym bez używany jest w stanach zapalnych oczu i gardła.

Owoce bzu czarnego należy zbierać, gdy są całkowicie dojrzałe i mają fiołkowo czarny kolor. Nie można poddawać ich fermentacji, ponieważ wytwarzają się wtedy trujące substancje szkodliwe dla zdrowia.
Bez wykorzystywany jest również jako składnik przetworów, a także surowiec do produkcji domowego wina.

Ciekawe przepisy

Napój orzeźwiający:
Należy wymyć i usunąć szypułki z 0,5 kg dojrzałych owoców bzu. Dodać jedną rozdrobnioną cytrynę lub 20 dkg czerwonych lub czarnych porzeczek. Całość zalać 5 litrami przegotowanej i ostudzonej wody. Następnie posłodzić do smaku, szczelnie nakryć i odstawić na siedem dni. Po tym okresie przecedzić.

Sok z bzu:
Dojrzałe, oczyszczone i umyte owoce trzeba przepuścić przez sokowirówkę. Otrzymany sok zmiksować z cukrem, przelać do butelek i pasteryzować przez około 10 minut. Pić z wodą lub używać jako dodatku do galaretek.

Napar:
Należy zalać dwoma szklankami wrzątku łyżeczkę wysuszonych kwiatów lub jagód bzu oraz łyżeczkę kwiatu lipy i parzyć przez około 10 minut pod przykryciem. Pić zawsze ciepłe średnio po 1/2 szklanki kilka razy dziennie.

Nalewka z owoców:
Trzeba 500 gram owoców bzu czarnego zalać szklanką wódki i odstawić na 7 dni. Po tym okresie wyciskamy całość przez płótno. Dodaje się około 40 – 50 kropli na szklankę herbaty i pije się trzy razy dziennie.

Syrop z bzu czarnego:
Kilogram owoców zasypujemy 0,5 kg cukru i dodajemy około 1 szklanki wody. Następnie gotujemy wszystko, aż do uzyskania syropu, nie dopuszczając do zbyt długiego wrzenia. Na koniec rozlewamy syrop do naczyń, przecedzając nasiona i resztki po owocach.