Banan - owoc jadalny; również rodzaj byliny z rodziny bananowatych. Obejmuje około 80 gatunków. Występują one w strefie międzyzwrotnikowej na kontynencie Azji, Afryce i Australii.

Charakterystyka
Łodyga jest nierozgałęziona, a liście gęsto ją pokrywają. Na szczycie znajduje się pióropusz podługowatych. Kwiaty są zebrane w szczytowy, duży, zwisający kwiatostan złożony z kwiatów grzebieniastych. Zapylane są one przez ptaki oraz nietoperze. Owoce są żółtawe, podłużne. Do 20 cm sięga długa, mączysta jagoda z twardymi nasionami (większość bananów uprawiane są do celów kulinarnych - nasion jednak nie posiada).
Bananowiec, żeby prawidłowo się rozwijać potrzebuje klimatu ciepłego i wilgotnego, ponieważ wysoka jakość owocu zależy od dużej ilości wody i wysokiej temperatury. W związku z tym zasięg jego uprawy ogranicza izoterma 20°C. Najlepsze rezultaty uzyskuje się przy opadach 120-150 mm miesięcznie. Wymagania glebowe rośliny nie są duże, chronią natomiast glebę przed erozją.

Bananowce należą do najstarszych roślin, które są uprawiane na Ziemi. Pierwsze wzmianki o nich pochodzą z „Buddhist Pali” (z VI wieku p.n.e.) , a także z hinduskich poematów epickich „Mahabharata i Ramayana”. Ich praojczyzną jest południowa Azja.

Rodzaje bananów
Istnieje około trzysta gatunków bananów, uprawia się ich zaledwie dwadzieścia. Banany dzieli się na te przeznaczone do gotowania i te zwyczajowo spożywane na surowo.

Poszczególne gatunki bananów maja owoce, które różnią się wielkością, kształtem, barwą skórki i miąższu oraz zawartością skrobi. W tropikach roślina ta jest uprawiana przede wszystkim jako źródło skrobi. Z gatunków typowo skrobiowych wyrabia się make, która służy do wypieku chleba. Banany najczęściej są spożywane zanim dojrzeją, ugotowane lub upieczone. Towarem eksportowym są natomiast banany słodkie, które pochodzą od banana rajskiego (Musa paradisiaca). Do najpopularniejszych odmian należą : banan rajski, pizang, fruit banana, cooking banana (przeznaczony do spożycia dopiero po uprzednim ugotowaniu, upieczeniu lub suszeniu), apple banana (o smaku jabłka), banan czerwony, baby banana oraz textile banana (do wyrobu włókien, z których produkowany jest papier i liny).

Znaczenie
Wartość odżywcza: Owoce z reguły zawierają śladowe ilości białka. W bananach natmoast jest go stosunkowo dużo. Białko jest bardzo cenne odżywczo.
W bananowym miąższu znajdują się kwasy tłuszczowe, które poprawiają stosunek kwasów nienasyconych do nasyconych. Zawartość węglowodanów trawionych przez układ pokarmowy człowieka jest dość większa w bananach niż w wielu innych owocach.
W zielonych bananach węglowodany znajdują się pod postacią łańcucha skrobi. Kiedy owoce dojrzewają rozbija się je na cukry proste, co dodaje bananom słodkiego smaku.
Według najnowszych badań, błonnik, który jest zawarty w bananach sprzyja obniżeniu poziomu cholesterolu, a także zmniejsza ryzyko wystąpienia różnych chorób serca.
Banany zawierają dość duże ilości beta -karotenu, witamin z grupy B, jak również witaminę C. Gruba skórka bananów odpowiada za właściwą ich ochronę. Jedząc banany możemy być pewni, że witaminy nie ulegają zniszczeniu.
Banan jest bogatym źródłem potasu, magnezu i selenu, które odpowiadają za ochronę przed chorobami serca. Ilość potasu regulującego ciśnienie krwi, a także normującego gospodarkę wodną jest bardzo wysoka.
Banany zawierają pierwiastki śladowe takie jak miedź, cynk, selen, fluor, mangan oraz jod. Aromat, który jest charakterystyczny dla dojrzałego banana pochodzi od kwasu izowalerianowego.

Inne funkcje :
Banany działają regenerująco, a także wzmacniająco na błonę śluzową żołądka. Zawierają także serotoninę pobudzającą powstawanie śluzu w żołądku. Serotonina jest jednym z przekaźników układu nerwowego i wpływa na dobre samopoczucie.
Przypuszcza się, że banany regulują poziom cholesterolu i równowagę kwasowo - zasadową płynów ustrojowych. Z tego powodu zalecane są w chorobach nerek i artretyzmie. W bananach wykryto również związki podobne do hormonów, które wpływają pozytywnie na nastrój człowieka. Francuzi bananom nadali określenie "hormonów radości i urody życia".
Ze względu na dużą zawartość węglowodanów, banany nie powinny być spożywane przez osoby chore na cukrzycę i osoby z nadwagą.

Banan w kuchni
Banany spożywane są spożywane nie tylko na surowo, ale i w innych formach.
Banany z sałatkami owocowymi, suszone, wędzone, smażone w cieście naleśnikowym lub w głębokim oleju, a także jako składnik koktajli mlecznych.
Obok odmian słodkich i soczystych są również odmiany bananów skrobiowych (mączystych), które tworzą podstawę wyżywienia ludności afrykańskiej. W Afryce są gotowane podobnie jak ziemniaki, suszone na płatki, pieczone, suszone i mielone na kaszę, bądź też mąkę. We Wschodniej Afryce (tutaj uprawia się około 50% bananów na świecie) z bananów jest wytwarzane piwo, a w Południowo - Wschodniej Azji pąki męskich kwiatów banana są spożywane po ugotowaniu jako warzywo (są czasami dostępne w krajach zachodnich).
Owoce banana są sprzedawane w puszkach i przerabia się je na przecier. Ciekawe jest, iż plastry niedojrzałych owoców są przerabiane na chipsy.

W niektórych krajach gorącego klimatu uprawia się banan manilski (Musa textilis). Z pochew jego liści jest otrzymywane włókno, które zwane jest manilą. Jest ono bardzo wytrzymałe na rozrywanie i odporne na działanie wody morskiej. Produkuje się z niego liny okrętowe, żagle, sieci rybackie, powrozy i sznury, jak również tkaniny i różne plecionki. Manilia jest używana do wyrobu papieru oraz płyt budowlanych.

Ciekawostki bananowe
Skórki banana zawierają śladowe ilości substancji psychoaktywnych typu serotinina, norepinefryna i dopamina.
Banany nie są trwałym surowcem. Od momentu ścięcia ich do dnia sprzedaży na rynku nie może upłynąć więcej niż 24 dni. Z tego powodu przewozi się niedojrzałe owoce i przetrzymuje w chłodniach o temperaturze 10 – 14ºC. Banany dojrzewają więc, już na miejscu przeznaczenia.
Żeby przyśpieszyć dojrzewania bananów wykorzystuje się etylen.
We wschodniej Afryce spożycie bananów sięga 400 kg na osobę na rok.
Podczas „migracji” z Afryki na Wyspy Kanaryjskie banany otrzymały swoją obecną nazwę. Słowo „banan” w języku arabskim znaczy „palec”.
Z rośliny banana jadane są nie tylko owoce. Podobno smaczny jest również "pień" złożony z delikatnych i młodych liści. Ścina się i spożywa szczyty kwiatostanów, tzw. pąk kwiatostanów.
Istnieją banany niejadalne na surowo, ale po ugotowaniu lub upieczeniu – spożywa się je jak ziemniaki. Skrobia niedojrzałych owoców jest przetwarzana na dobrze strawną mączkę dla dzieci.